Edep üzerine.. (Osmanlıcası Devamında)

Çocukluğumuzda büyüklerimizden en çok duyduğumuz kelimelerin başında edep gelmekteydi. Edepli olmak en büyük fazilet bilinir, edepten yoksun olmak ise bir insan için felaket sayılırdı.

Oysa son zamanlarda edebden o kadar uzaklaşmaya başladılar ki insanlar. Üstelik edebsizlik sanki bir marifetmiş gibi rağbet görüyor bazı kişiler tarafından. Edebli insanlar eğlencesiz oluyor bazılarına göre. Şaka yapmak adı altında her türlü edebsizlik var maalesef dünyamızda.

Edeb kelimesi terbiye, güzel ahlak, haya, utanma, iyi davranış, incelik, kibarlık gibi anlamlara gelmektedir. Edepli insanın kalbi gibi dili de doğrudur. Niyeti gibi işi de sağlam, dostluğu gibi düşmanlığı da mertçedir. Edeb aklın dıştan görünüşüdür aslında. Ve güzeli güzel yapan Edep’tir. Edep ise güzeli sevmeye sebeptir. Bir kısım insan, kibar, temiz, ve sevimli gözükmek için bütün imkanlarını kullanır, giydiği elbisede ufak bir bozukluk, yırtık, kir ve toz varsa buna tahammül edemez. Fakat aynı insanlar, yalan, iftira, dedikodu, küfür, hakaret gibi dilinin bozuk konuşmalarından hiç rahatsız olmazlar. Yaptıkları çirkin işlerden kurtulmak istemezler. İçindeki kibir, bencilik, haset, inkar, gösteriş, şehvet, şöhret, korkaklık gibi kötü huylardan temizlenmeyi düşünmezler. Kitaptan edep öğrenilmiyor maalesef. Belki de yeni neslin, bizlerin en büyük kaybı burada. İlköğretimden itibaren birçok şey öğreniyoruz. Okul ortamında öğrenciye tonlarca bilgi yükleniyor. Ama bütün bu bildiklerimiz bilginin ötesine geçip de davranışa dönüşmüyor.

Edep varsa ilim de var demektir. Fakat edebsiz bir insan kütüphaneler yutsa yine âlim sayılamaz. Çünkü Yunus’un dediği gibi: “İlim ilim bilmektir. İlim kendin bilmektir. Sen kendini bilmezsin. Ya nice okumaktır.”

Edeb tüm hayatımızı kuşatan bir dairedir. Bu daireden ne zaman dışarı çıkarsak o zaman hem kendimiz hem de başkaları zarar görecektir. Toplumların sağlıklı olması, huzurla ilerlemesi için edebli, karakterli bireylere ihtiyaç vardır. Edeb olmadan öğrenci öğretmenine saygı duymaz. Edeb olmadan öğretmen öğrencisine sevgi duymaz. Edeb olmadan ilmin kıymeti bilinmez. Edeb olmadan huzur ve sükûnet olmaz.
Hani anlatılır ya: Bir baba çocuğun elinden tutmuş, alim bir şahsa götürmüş. Demiş ki: “Efendim bu çocuk terbiyeli, bilgili ve görgülüdür. Lütfen bunu talebeliğe kabul ediniz.” Alim, hemen ayağa kalkmış. Çocuğun karşısına geçmiş demiş ki: “Lütfen siz bizi talebeliğe kabul ediniz.” Çocuğun babası şaşırmış. “Nasıl olur efendim?” demiş. Alim: “Evladım, yıllarca tahsil yaparız ki, edep, terbiye ve ilim öğrenelim diye. Madem ki bu çocuk bu meziyetlere sahiptir, en yüksek tahsilden alacağını almış. Artık o bize talebe olmasın da biz ona talebe olalım.” demiş.

Toplumuzda etiketlere çok önem verilir. Doktor, avukat, mühendis gibi etiketlerle anılanlara, duygusuz da olsalar, vurdumduymaz da olsalar hürmet vardır. Bu etiketlere verilen önemden dolayıdır. Günümüzde çoğu insan, senelerce okumayı ve ömrünün yarısını sadece maddiyatını güçlendirmek, insanlar tarafından övgü almak (Sözde büyük adam olmak) için göze alırlar. Halbuki kişi dünyadan ayrılınca yaptıkları ile anılacaktır, mevki ve mesleğiyle değil. Hani derler ya: „Yiğit ölür eseri kalır, eşek ölür semeri kalır.” Biz semer bırakan değil, eser bırakanlardan olmaya çalışmalıyız. Küçük eser bırakan koskocaman semer bırakandan daha hayırlıdır.

Evet, en kıymetli ilim kendini, haddini bilmektir. Ne güzel diyorlar: “Olmazsa edep, inan olmuşsun merkep.” Garip değil mi? Edepli edebinden susar. Edepsiz ben susturdum sanır.

Edebli olmak sadece küfretmemek, yalan söylememek, terbiyeli olmak, büyüklere saygısızlık etmemekten ibaret değildir. Edeb, görgü kuralları gereği bıçağı sağ elle, çatalı sol elle tutmak hiç değildir. Edebli olmak sadece sus pus oturmak, uslu olmak da değildir. Yaptığımız bütün işlerin kendine göre bir edebi olduğu gibi her âzâmızın ayrı ayrı edebi vardır. Yüzümüzün, gözümüzün, kalbimizin gibi. Edeb kelimesi, e, d, b harflerinden oluşmaktadır ve insanın uyması gereken kuralları ortaya koymaktadır. Eline, diline, beline sahip ol! Bu söz, insanın kendine ait olmayan bir şeyi almaması, uygunsuz sözler söylememesi ve kimsenin namusuna helal getirmemesi demektir.

Kolay değil, zordur edepli olmak Zordur öfke anında eline, diline, beline sahip olmak Her şeyin kendisine ait olduğunu zannedenlerin aksine edebe sarılmak. Ama, yine de güzel şeydir edepli olmak Güzel söze layık olmayanlar karşısında sözü ertelemek Güzel şeydir doğru bilinen değerler için onurluca yaşamak Yanlışı doğruyla, kavgayı sevgiyle örtmek  Evet, “İnsanda yok ise ‘Edeb’ neylesin medrese mektep! Okusa alim olsa yine merkep, yine merkep.” Herkesin edebi seçmesi ve dünyanın sevgisiyle güzelleşmesi dileğiyle…

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir