3. Ahmed Çeşmesi ve Sebili

Topkapı Sarayı’nın kapısı önünde, Ayasofya Meydanı’nda yer alan çeşme, Perayton adlı bir Bizans çeşmesinin yerine III. Ahmet tarafından yaptırılmıştır. Sultan III. Ahmed adına İbrahim Paşa tarafından 1728 yılında Baş Mimar Mehmet Ağa’ya yaptırılmıştır. Yuvarlak bir taban üzerinde dört köşe olarak kurulan çeşmenin kuleleri yuvarlanarak birer sebil yerleştirilmiş, ortalarındaki düz bölümlere de mermer yalaklı birer çeşme oturtulmuştur.

Çeşmenin dört yüzü Seyyid Vehbi’nin Sultan III. Ahmed ve Sadrazam Nevşehirli İbrahim Paşa için yazdığı 56 mısralık bir kasidesiyle süslenmiştir. Seyyid Vehbî’nin kasidesinin ilk beyiti çeşmenin kıble tarafına bakan taraftadır ve bu da ecdadın Kâbe sevgisinin bir örneğidir. Başlangıç olarak Kabe seçildiği gibi kasidenin içinde de mübarek beldelerde bulunan zemzem suyuna methiyeler söylenmektedir. Vehbi, Bab-ı Hümayun’un önündeki çeşme ve sebilin yapılışı hakkında yazdığı tarih kıt’asında canlıların hayat kaynağı olan suyun kıyamete kadar akması dileğini ifade ettikten sonra, sadrazamın önerisiyle Bab-ı Hümâyun’un önündeki çeşme ve sebilin büyük masrafla yapıldığını anlatır, bunun bir şifa kaynağı olduğunu dile getirir.

Kaside Seyyid Vehbi’nin divanından bir sıhhatname örneğidir. Ayasofya’ya bakan taraftaki büyük yazıda “Tarihi Sultan Ahmed’in cari zeban-ı lüleden aç besmeleyle iç suyu han Ahmed’e eyle dua” yazmaktadır.

 

Ayrıca çeşmede bulunan diğer kitabeler şunlardır.
 

Hem padişahtır hem veli zatında olmuş münceli
Adl-i Ömer cud-ı ali ḫulk-ı Muhammed Mustafa

Destinde devlet ḫatemi ḳılmış musaḥḥar alemi
Hak resm-i ism-i aẓamı nakş-ı cebin etmiş ona

Ḥayret verir ṣad ḳayṣere galib hezar iskendere
Hükmü revan her kişvere ferman-ber-i şah u geda

Hem ḥami-i Beytü’l-ḥarem hem ḫadim-i şah-ı ümem
Rum u Arab mülk-i Acem maḥkumudur ser-ta-be-pa

Oldur imamül-müslimin ẓıll-ı Ḫudavend-i muin
Banaṣṣ-ı Ḳuran-ı mübin emrine vacib iḳtida
 

 Bu tarḥ-ı pak-ı ḫurremi sevḳ etti ṣadr-ı aẓamı
Damad-ı haṣṣı ekremi hem-nam-ı ceddü’l enbiya
 
Oldu o düstur-ı celil bu ḫayr-ı cariye delil
Halka edip Zemzem sebil celb etti ol şaha dua
 
Ol şehriyar-ı zer-nis̱ar beẕl etti mal-ı bi-şumar
Yaptı sebil ü çeşmesar mecur ola ruz-ı ceza
 
Bu mevkii abad edip bu tarḥı nev-icad edip
Ruh-ı hüseyni şad edip etti sebil ab-ı ṣafaBu ayna ey safi-derun destini Kevs̱er gibi ṣun
Her katre-i ṣafvet-nümun olmakta bir ayn-ı şifa
 
 
 

 Bak sim ü zerden ṭasına ab-ı ḥayat-efzasına

Benzer gümüş saḳḳasına bekler ḳapın ṣubh u mesa

 
Yaptın saray meydanına ḳıldın sala aṭşanına
Cennet’te kevs̱er yanına güya ki ḳaṣr ettin bina
 
Altun ṣuyun edip sebil yaptın uyun u selsebil
Birine bin ecr-i cezil versin cenab-ı kibriya

Medḥinde ḫamem oldu lal iẓhar-ı acz etti maḳal
Evṣafın eylerken hayal hatiften erdi bu nida

Vehbi ḥamuş ol beste-leb ḥaddin değil eyle edeb
Senden muḳaddem oldu hep şairlere birden sala

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir